.: Łacina lekarska .: Łacina w roślinach .: Łacina w muzyce.: Łacina martwa .: Łacina na wesoło :.
   
Strona główna
O języku
Alfabet
Artykuły
Ciekawostki
Przysłowia i pojęcia
Linki
 
 
 

 

Język łaciński stosowany był do nazywania roślin nie tylko w starożytnym Rzymie, ale także później, przez cały okres Średniowiecza, Oświecenia. Europejscy zielarze i przyrodnicy nazywali rośliny używając łaciny, by uniknąć nieporozumień związanych ze stosowaniem ludowych, narodowych, często niejednoznacznych nazw roślin. Zastosowanie łaciny utrwalił Linneusz, który stworzył stosowane do dziś zasady nomenklatury binominalnej. Język łaciński pozwolił na opracowanie neutralnego, uniwersalnego, standardowego systemu nazewnictwa roślin stosowanego na całym świecie. W przeciwieństwie do niego nazwy zwyczajowe w poszczególnych językach nie mają charakteru unikatowego (często są niejednoznaczne), nie tworzą systemu klasyfikacyjnego porządkującego świat organizmów żywych. Stosowanie ich zamiast nazewnictwa łacińskiego zamieniłoby nauki przyrodnicze w wieżę Babel.

We współczesnym świecie, zdominowanym w kwestii komunikacyjnej przez tzw. języki zachodu, łacina i greka już dawno odeszły do lamusa. W takiej sytuacji botanik (albo kandydat na takowego, bądź też po prostu student) postawiony jest w trudnej sytuacji, musi bowiem stawić czoła łacińskim nazwom roślin, jednostek systematycznych czy syntaksonomicznych. Jak sobie poradzić z zawiłościami wymowy łacińskich nazw? Jak nie nabrać złych nawyków, do których z czasem tak przywykniemy, że wyrugowanie ich będzie wymagało okrutnej i bezlitosnej walki z sobą samym? Mamy nadzieję, że poniższy krótki przewodnik po łacińskiej wymowie pomoże ustrzec się przed takim obrotem sprawy. Zachęcamy do lektury i (w razie potrzeby) zweryfikowania swoich "łacińskich przyzwyczajeń".

Podkreślić trzeba przy okazji, że stosowanie łaciny wymaga umiaru. Niedopuszczalne jest odmienianie łacińskich nazw zgodnie z regułami polskiej gramatyki i wtrącanie ich w formie odmienionej w mowie potocznej! Wypowiedzi typu "zarośla rubusów", "moliniowa łąka" czy "poszukiwania chronionej pulsatilli" są błędne i wstrząsające. Wypowiadając się w ten sposób, z jednej strony zatracamy uniwersalność łacińskich nazw, z drugiej lekceważymy piękne nazwy polskie, które w mowie potocznej są niezastąpione.


ae

dyftong wymawiany jak polskie [e]:
np. w nazwach rodzin Liliaceae [= liliacee], Actaea [= aktea]

dyftong wymawiany jak polskie [ae]:
np. Hippophaë [= hippofae]

oe

dyftong wymawiany jak polskie [e]:
np. Koeleria [= kelerja], Papaver rhoeas [= papawer reas]

dyftong wymawiany jak polskie [oe]:
np. Isoëtes [= isoetes], Hierochloë [= hierohloe]

au

dyftong wymawiany jest jak polskie [ał]:
np. Hieracium aurantiacum, Leontodon autumnalis

c

wymawia się jak [c] przed:

e
i
y
ae
oe


- np. Plantago lanceolata, Mycelis
- np. Hieracium, Circaea, Larix decidua, Vicia
- np. Cymbalaria, Cynoglossum
- np. Circaea, Molinia caerulea
- np. Coeloglossum


wymawia się jak [k] przed:

o
u
spółgłoską


- np. Cochlearia
- np. Danthonia decumbens, Utricularia
- np. Dactylorhiza, Vaccinium


ch

wymawia się jak [h]:
np. Chaerophyllum [= herofyllum], Chelidonium [= helidonjum]

eu

dyftong wymawiany jak polskie [eł]:
np. Euphorbia, Trollius europaeus

gu

wymawia się jak polskie [gw]:
np. Ranunculus lingua [= ranunkulus lingwa], Guizotia [= gwizotja], Festuca guestphalica [= festuka gwestfalika], Digitaria sanguinalis [= digitarja sangwinalis]

i

wymawia się jak [i] przed spółgłoskami, np.: Iris [= iris]

wymawia się jak [j] przed samogłoskami, np.: Maianthemum [= majantemum]

j

wymawia się jak [j]; np. Juncus [= junkus], Convallaria majalis [= konwallarja majalis]

v

wymawia się jak [w]:
np. Vicia villosa, Salvia

qu

wymawia się jak [kw]:
np. Quercus [= kwerkus], Mentha aquatica [= menta akwatika], Juncus squarrosus [= junkus skwarrosus], Eleocharis quinqueflora [= eleoharis kwinkweflora]

ph

wymawia się jak [f]:
np. Phleum [= fleum], Philadelphus [= filadelfus]

rh

wymawia się jak [r]:
np. Rhynchospora [= rynhospora], Rhinanthus [=rinantus]

th

wymawia się jak [t]:
np. Ornithogallum [= ornitogallum], Orthilia [= ortilia], Thalictrum [= taliktrum]

ti

wymawia się zawsze jak [ti], nigdy nie [ci]:
np. Nasturtium [= nasturtium], Ciraceaea lutetiana [= circeea lutetiana],

su

z reguły wymawia się [su]: np. Succisa [= sukcisa],

ale przed samogłoską w tej samej sylabie co "su" wymawia się [sw]:
np. Suaeda [= sweda], Cornus suecica [= kornus swecika], Chamomilla suaveolens [= hamomilla swaweolens]

s

z reguły wymawia się [s] np. Polygonum bistorta,
ale między samogłoskami dowolnie [s] albo [z], np. Rosa [= rosa lub roza]

x

wymawia się jak [ks]:
np. Larix, Malaxis, Lamium amplexicaule

y

na początku wyrazu lub obok samogłosek wymawia się jak [j]:
np. Yucca [= jukka], Myosotis [= mjosotis], Hammebarbya [= hammebarbja],

między spółgłoskami wymawia się [y]:
np. Lycopodium [= lykopodjum], Tofieldia calyculata [= tofieldja kalykulata]

Osobną kwestią jest wymowa nazw łacińskich pochodzących od nazwisk i nazw geograficznych. W takich sytuacjach dopuszcza się wymowę zgodną z regułami języka narodowego, z którego nazwa pochodzi, np.:
Scheuchzeria palustris [= szojhceria palustris] od Johanna Jacoba Scheuchzera,
Fumaria schleicheri [= fumaria szlajheri] od Christopha Schleichera.

 

 

Powrót na górę strony


 
Copyright © 2005