.: Łacina lekarska .: Łacina w roślinach .: Łacina w muzyce .: Łacina martwa .: Łacina na wesoło :.
   
Strona główna
O języku
Alfabet
Artykuły
Ciekawostki
Przysłowia i pojęcia
Linki
 
 
 

 

Czy w wyrazach łacińskich użyć można litery K?
Tylko w dwu, w słowie Kalendae oznaczającym pierwszy dzień miesiąca (stąd nasz kalendarz) i w imieniu Kaeso. W obu wypadkach najczęściej w skrócie: Kal. i K. Kiedy Rzymianie przejmowali od Greków alfabet stosowali początkowo dla dźwięku "k" literę K, a przez C oznaczali zarówno "c" jak "g" (pamiątką tego są znowu skróty C. I Cn. dla imion Gajusa i Gnejusa). Później C "przejęło funkcje" "k" z wyjątkiem wymienionych dwu wyrazów. G "wymyślono" dopiero w drugiej połowie III w.p.n.e.

Czy starożytni znali przecinki?
Nie. Na zachowanych do dziś papirusach pisano jednym ciągiem, nie dzieląc bez koniecznej potrzeby wyrazów ani zdań. Dopiero gramatycy epoki aleksandryjskiej (jak Arystofanes z Bizancjum, ok. 257-180 p.n.e.) wprowadzili tzw. znaki diakrytyczne dla akcentów i przydechów. Znaki przestankowe jako system powstały jeszcze później, już w średniowieczu, ale ich nazwy grecko-łacińskie dziś jeszcze spotykamy (punkt, kolumna).

Jaka jest treść najstarszego zapisanego zdania łacińskiego?
Tzw. Szpila z Preneste (fibula Praenestina), zapinka do odzieży z ok. 600 r. p.n.e. nosi napis: Manios med fhefhaked Numasioi, co w łacinie klasycznej brzmiałoby: Manius me fecit Numerio (Maniusz zrobił mnie dla Numeriusza).

Skąd właściwie pochodzi nazwa: moneta?
Pierwsza mennica powstała w Rzymie na Kapitelu obok świątyni Jukony Ostrzegającej (Juno Moneta, od moneo). Nazwa monety przyszła do nas, jak i do innych języków z łaciny; nazwa mennicy również, tylko poprzez dalsze - niemieckie - pośrednictwo.

Jakie pieniądze europejskie mają do dziś nazwy lub symbole pochodzenia antycznego?
Odrodzona Grecja nawiązała do tradycji antycznej wprowadzając jako walutę drachmę. Odpowiadający jej rzymski denar żył jeszcze przez długie wieki;dziś nazwę jego dziedziczy jugosłowiański dinar, a symbol pochodzący od niego ma i angielski pens (właściwie penny) oznaczany d., i niemiecki fenig. Angielski szyling (shilling) skraca się co prawda s., ale to nie od dzisiejszej nazwy, tylko od łacińskiego solidus; co zachowało się też we włoskim soldzie i francuskiej (dziś już tylko nazwie) sou. Funt oznacza się przekreślonym dużym L: L, co jest skrótem od łacińskiego libra (= funt), od czego też pochodzi nazwa pieniądza włoskiego - lir (po włosku lira).

Skąd pochodzi nazwa "cesarskiego cięcia"?
Od Cezara (Caesar pochodzi od caesus, dosłownie: wycięty z łona matki). Sam zabieg operacyjnego wyjęcia płodu znany jest nawet w ....mitologii, gdzie Dionizos wyjęty z łona matki Semeli został "donoszony" w udzie ojca Zeusa, a sam bóg lekarzy Asklepios, syn Apollona, był dzieckiem uratowanym chirurgicznie z łona zmarłej nimfy Koronis. W czasach cesarstwa rzymskiego zabieg cesarskiego cięcia był normalnie stosowany w chirurgii.

Ile lat służył Rzymianin w wojsku?
Obywatel rzymski zobowiązany był początkowo do odbycia dwudziestu wypraw w piechocie (albo dziesięciu w konnicy) na zasadzie pospolitego ruszenia, obejmującego obywateli od 17 do 60 roku życia. Od czasów Mariusza wprowadzono system werbunku ochotniczego na 20 lat w piechocie lub na 10 w konnicy.

Gdzie głosowano nogami?
W senacie rzymskim. Kiedy zakończono już dyskusję nad jakąś sprawą i wysunięto wnioski, przewodniczący zgromadzenia wygłaszał formułę: Wy, co tak uważacie, przejdźcie tu, wy, co macie inne zdanie na tę stronę?" - i wtedy odbywało się głosowanie przez zmianę miejsc (discessio), co określano wyrażeniem pedibus ire in sententiam (dosłownie: iść nogami na wniosek). Za czasów republiki, nie stosowano głosowania tajnego.


Kto w Atenach i Rzymie nosił spodnie?
W Atenach - Scytowie, pełniący służbę policyjną niewolnicy państwowi, a w Rzymie, a raczej w państwie rzymskim - Galowie. Spodnie galickie nazywały się bracae i kiedy Cezar wprowadził do senatu rzymskiego senatorów w spodniach, bracati, było to kamieniem obrazy dla konserwatywnych Rzymian.

Gdzie starożytni nosili pieniądze?
W ręku, w jakimś woreczku, w fałdach szaty (tzw. sinus rzymskiej togi), albo w ustach między zębami a policzkiem, w naturalnej portmonetce. Dlatego obola dla Charona, przewoźnika dusz w podziemiu, wkładano w usta nieboszczyka, bo i żywy inaczej nie nosił "drobnych". Kieszeni stroje starożytne nie miały.

Czym czyszczono zęby?
Zęby czyszczono proszkiem i szczoteczką. Używano też wonnych płynów i pastylek nadających miły zapach oddechowi. Mówiąc nawiasem, umiano troszczyć się o zęby, a w Rzymie znano nawet protezy i złote zęby sztuczne.

Czy można mówić o starożytnym mydle?
Mydło, zarówno do mycia jak i do prania, występuje dopiero od IV w.n.e. Poprzednio używano jako środków myjących i czyszczących pewnych gatunków ziemi albo soli (np. ziemia kimolijska), a do prania sody.

 

Powrót na górę strony


 
Copyright © 2005